نوشتن به مثابه‌ی مقاومت در نوشته‌های زنان قاجار

فرهنگ وهنر

سفانه محقق نیشابوری: «بینید وقتی به تاریخ نگاه می‌کنیم، برای مثال در نوشته‌های جیمز سی.اسکات، مردم‌شناس و متخصص علوم سیاسی، درباره‌ی «مقاومت روزمره» توضیح می‌دهد که همیشه این‌طور نیست که یک واقعه‌ی تاریخی و یک اتفاق بزرگ و مهم رخ داده باشد، چهره‌ای معروف و رهبر وجود داشته باشند تا افراد از خود مقاومت نشان داده باشند و «مقاومت» را نباید صرفاً در این واکنش‌ها به وقایع بزرگ و اساسی تعریف کرد. در طول تاریخ، در بسیاری موارد آدم‌ها در زندگی روزمره‌ی خود می‌خواهند چیزی را پیش ببرند، به دنبال این‌اند که در آن لحظه به زندگی چنگ بزنند، دنبال بقا‌ء هستند. این بحث به‌ویژه وقتی نوشتار زنان را بررسی می‌کنیم، بیشتر صدق می‌کند.»

✍️ «یک سند مهم زنان که از دوران قاجار برای ما مانده که در واقع اولین مانیفست فمینیستی ایران است، کتاب معایب‌الرجال بی‌بی‌خانم استرآبادی است. این کتاب به صراحت می‌نویسد که زنانِ طبقه‌ی بالای جامعه دور هم جمع شده بودند، خشمگین از اظهارات مردسالارانه و زن‌ستیز کتاب تأدیب‌النسوان از بی‌بی خانم می‌خواهند پاسخی درخور به این اظهارات بنویسد. هر یک چیزی گفتند و بی‌بی خانم در واقع از مجموعه‌ی اظهارات و اعتراض‌های این زنان، کتاب معایب الرجال را نوشت. این کتاب گواه دیگری است که زن‌ها با هم شبکه‌‌های همدلی و ارتباط داشتند. نظریه‌ی من و بخشی از تحقیق‌ام که به دنبال شواهد بیشتر آن هستم، همین است که سفرنامه‌ها و خاطره‌نویسی‌های زنان پیش از این کتاب، خود به نوعی تمرین و زمینه‌سازی و تقسیم تجربه و درد میان زنان بود که گام به گام به تولید اولین مانیفست فمینیستی و اعتراضی زنان یا یادداشت‌های زنان در رسانه‌های دوران مشروطه رسید.»

✍️ «تا جایی که من خبر دارم، ما درباره‌ی اندرونی حرم ناصرالدین شاه تنها دو روایتِ ثبت‌شده‌ی زنان را داریم. یکی کتاب تاج‌السلطنه و دیگری همین خاطرات عالیه‌خانم شیرازی که در بازگشت از سفر حج، به واسطه‌ی آشنایی در تهران، پای او به حرم ناصرالدین‌شاه باز می‌شود و به زنان حرم خیاطی و پشم‌ریسی یاد می‌دهد. تفاوتِ عمده‌ی نوشته‌های این دو زن این‌جاست که تاج‌السلطنه خودش در دربار بزرگ شده و خیلی از شیوه‌ها و روابط عادی و رایج دربار و حرمسرا برای او عادی است. اما عالیه‌خانم این موارد را با حیرت و شگفت‌زده نظاره می‌کند. خیلی از این رفتارهای رایج شاه و حرمسرا برای او عجیب است. برای مثال وقتی روزمره‌ی شاه را توصیف می‌کند که چطور شاه صبح بیدار می‌شود، پیانو می‌زند تا همه‌ی زنان را بیدار کند، شیوه‌ای که زنی را انتخاب می‌کند تا شب با او هم‌خوابه شود و … یا رفتار ناصرالدین شاه با زنان را موبه‌مو توصیف می‌کند و لابلای این نوشته‌ها حیرت و شگفتی او را می‌بینی.»

✍️ «دست آخر این‌که چه در دوران قاجار و چه همین امروز، نشانه‌های مکتوب مقاومت زنان را باید در «روزمرّگی» پیدا کرد. برای مثال همین امروز اگر به دنبال پیدا کردن مقاومت‌های زنان در اینترنت باشیم، نباید نگاه‌ خود را تنها به زنان کنشگر مدنی و معروف با هزاران دنبال‌کننده در شبکه‌های اجتماعی معطوف کنیم. باید به دنبال این رفت که زنان عادی که هزاران مخاطب ندارند، چه چیزی را به اشتراک می‌گذارند و از چه چیز می‌نویسند. آن‌جاست که یک تاریخ در حال شکل‌گرفتن است و دغدغه‌های مهم و واقعی سیل کثیری از مردم در آن‌جا ثبت و روایت می‌شود. در دوران قاجار هم این زنان که توانایی، قدرت یا شرایط حضور در سیاست، قدرت یا سهم داشتن در دغدغه‌های کلان را نداشتند، از یک امکان (نوشتن) استفاده کردند تا با ثبت تجربه‌های روزمره‌ی خود روایت تاریخی مهم دیگری را ثبت کنند.»

بدون دیدگاه

پاسخی بگذارید

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.

فرهنگ وهنر
خسرو آواز ایران پر کشید

  استاد محمد رضا شجریان پس از تحمل دوره طولانی بیماری عصر امروز (پنجشنبه) در بیمارستان جم تهران درگذشت. استاد محمد رضا شجریان آخرین بار در ۱۴ مهر ۹۹ به علت شرایط نامناسب جسمی بار دیگر در بخش آی سی یو بیمارستان جم بستری شده بود. استاد شجریان برجسته‌ترین هنرمند …

گزارش
نان در شهرهای آذربایجان غربی و شرقی بویژه شهرهای تبریز و ارومیه کمیاب شد.

نان در شهرهای آذربایجان غربی و شرقی بویژه شهرهای تبریز و ارومیه کمیاب شد. ◾️ سه شنبه ۱۵ مهرماه ، نانوایی‌ها نان را با قیمت بالا به مصرف کننده عرضه می کنند. صف های طولانی برای خرید نان شکل گرفته و ساعت کار نانوایی‌ها محدو شده است. مردم از قحطی …

گزارش
ارومیه؛ صدور حکم قطع چهار انگشت دست راست برای یک مرد زندانی

  🔸بنا به اطلاع شبکه حقوق بشر کردستان، یک مرد زندانی به نام آرش علی‌اکبری از سوی شعبه دوم دادگاه کیفری یک دادگاه ارومیه به اتهام «سرقت» به قطع چهار انگشت دست راست محکوم شده است. 🔸طبق دادنامه‌ای که به روئیت شبکه حقوق بشر کردستان رسیده است آرش علی‌اکبری فرزند …

ترجمه به زبانهای دیگر
%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: